راهکارهایی برای جلوگیری از گرمازدگی دانش آموزان

مقدمه: این مقاله به موضوع گرمازدگی کودکان و گرمازدگی دانش آموزان می پردازد. گرمازدگی کودکان، گرمازدگی دانش آموزان، گرمازدگی نوجوانان، دلایل گرمازدگی کودکان، تاثیر آن بر سلامت، انواع گرمازدگی، پیشگیری از گرمازدگی، درمان گرمازدگی و نقش پانسیون های تابستانی در جلوگیری از گرمازدگی کودکان از موضوعاتی هستند که در این مقاله به آنها پرداخته شده است.

تابستان و معضلی به نام گرمازدگی

اغلب از بزرگسالان می شنویم که می گویند:" در زمان کودکی ما هوا به این گرمی نبود." این سخن می تواند هم درست و هم نادرست باشد. در اینکه انسان قرن بیست و یکم با معضلی به نام گرمایش زمین و دمای گلخانه ای روبرو شده است شکی نیست، ولی واقعیتی دیگری نیز در پس پرده پنهان است: کودکان در برابر گرما مقاوم تر از بزرگسالان هستند. معنی این جمله این است که بدن بزرگسالان نسبت به گرمای دریافتی حساسیت بیشتری دارد و زودتر اعلام خطر می کند. کودکان ممکن است تا لحظه ظهور علائم گرمازدگی در حال جست و خیز و بازی باشند و ناگهان وضعیت وخیم سلامت خود را نشان دهند.

کودکان و دانش آموزان – بویژه آنانی که در سنین بین 9 تا 18 سالگی هستند- نسبت به وضعیت سلامت خود ناآگاه و بی توجه بوده و از خود مراقبت‌های اولیه را نمی‌کنند و به شدت وابسته به توجه بزرگترها هستند. ضروری است که هم آگاهی های لازم را به آنها داد و هم از آنها مراقبت کرد. با شروع تابستان و تعطیلی مدارس بسیاری از دانش آموزان راهی کوچه و خیابان می شوند. فعالیتهای بدنی دانش آموزان می تواند منجر به پدیده ای به نام گرمازدگی شود. این پدیده می تواند عواقب وخیمی مانند از کار افتادن کلیه شود.

نگاهی به تعریف گرمازدگی، گرمازدگی در کودکان، علائم گرمازدگی و راه های پیشگیری از گرمازدگی داشته باشیم.

گرمازدگی چیست؟

گرمازدگی جدی ترین بیماری مرتبط با گرما است. گرمازدگی موقعی اتفاق می افتد که بدن دیگر نمی‌تواند دمای خود را کنترل کند: دمای بدن به سرعت بالا می رود، مکانیسم تعریق از کار می افتد و بدن قادر به خنک شدن نیست. هنگامی که گرمازدگی رخ می دهد، دمای بدن می تواند در عرض 10 تا 15 دقیقه به 41 درجه سانتیگراد یا بالاتر برسد. گرمازدگی در صورت عدم دریافت درمان اورژانسی می تواند باعث ناتوانی دائمی، نارسائی کلیه یا مرگ شود.

برای شناخت بهتر گرمازدگی توضیح مختصری درباره مکانیسم ظهور این بیماری مفید خواهد بود.

مکانیسم ایجاد گرمازدگی

با بالارفتن دمای هوا بدن برای خنک کردن خود شروع به عرق کردن (آب و املاح) می کند. همراه با عرق بدن الکترولیت های پتاسیم و سدیم که از عناصر ضروری بدن هستند نیز از بدن خارج می شود. با خروج بیش از حد مجاز آب از بدن آفت فشار خون روی می دهد که در نتیجه آن قلب قدرت پمپاز خون به کلیه ها و مغز را نخواهد داشت. زمانی که کلیه ها به اندازه کافی و در زمان مناسب خون را دریافت نکنند در کار آنها اخلال ایجاد شده و تولید ادرار در کلیه کمتر می شود. با کم شدن ادرار سموم کراتین و اوره وارد خون شده و بقیه اعضا بدن را تحت تاثیر قرار خواهند داد. در این صورت اگر فرد تحت درمان گرمازدگی نیز قرار بگیرد، احتمال دارد دچار نارسایی کلیه شده و مجبور شود تا پایان عمر تحت دیالیز باشد.

پایان آمدن فشار خون (آفت فشار خون) موجب نرسیدن خون به مغز شده و فرد ابتدا دچار سرگیجه و سپس بی هوشی می شود. اگر مراقبت های لازم به شخص نرسد، عوارض جدی، حتی مرگ می تواند عارض شود.

انواع گرمازدگی

در ایران عموم مردم تنها یک واژه را برای گرمازدگی به کار می برند در حالیکه در متون تخصصی پزشکی انواع زیادی برای گرمازدگی نام برده شده است. بد نیست با تعدادی از این واژه ها آشنا شویم:

• Heat Stroke: رایجترین نوع گرمازدگی است که در این مقاله بیشتر به آن پرداخته خواهد شد.

• Heat Exhaustion: نوعی از گرمازدگی که بیشتر در بزرگسالان (+60) دیده می شود.

• Rhabdomyolysis: رابدومیولیز، نوعی بیماری که مولوکولهای عضلات در اثر گرما تخریب شده و وارد خون می شوند.

• Heat Syncope: سنکوپ حرارتی: سنکوپ گرما یک دوره غش (سنکوپ) یا سرگیجه است که معمولاً هنگام ایستادن برای مدت طولانی یا ایستادن ناگهانی پس از نشستن یا دراز کشیدن رخ می دهد. عواملی که ممکن است به سنکوپ گرما کمک کنند عبارتند از کم آبی و عدم سازگاری بدن با شرایط فیزیکی.

• Heat Cramps: گرفتگی گرمایی: معمولاً بر کارگرانی تأثیر می‌گذارد که در حین فعالیت‌های سنگین زیاد عرق می‌کنند. این تعریق سطح نمک و رطوبت بدن را کاهش می دهد. سطح کم نمک در عضلات باعث گرفتگی دردناک می شود. گرفتگی گرما نیز ممکن است از علائم گرمازدگی باشد.

• Heat Rash: راش گرمایی: بثورات حرارتی نوعی تحریک پوستی است که در اثر تعریق بیش از حد در هوای گرم و مرطوب ایجاد می شود. این نوع گرمازدگی رایجترین نوع گرمازدگی کودکان و دانش آموزان است.

آنچه در بالا ذکر شده برای آشنای مختصر خوانندگان بوده و هر یک از این گرمازدگی ها علائم و درمان متفاوتی دارند که تخصصی بوده و مربوط به این مقاله که برای اطلاعات عمومی است نمی باشند.

دلایل گرمازدگی کودکان و دانش آموزان

کودکان رفتارهای منحصر به فردی دارند که آنها را نسبت به بزرگسالان آسیب پذیرتر می کند: آنها زمان بیشتری را در خارج از منزل می گذرانند و برای خنک و هیدراته شدن به دیگران متکی هستند. کودکان و نوجوانان تفاوت های فیزیولوژیکی جدی نسبت به بدن بزرگسالان دارند: بدن آنها 3-5 برابر سریعتر گرم می شود و به اندازه بزرگسالان عرق نمی‌کنند. نسبت به سلامت خود بی توجه هستند و به اندازه کافی از خود مراقبت نمی‌کنند.

مهمترین دلایل گرمازدگی کودکان، نوجوانان و دانش آموزان: بیرون بودن از خانه در زمانهای اوج تابش خورشید( بین 10 صبح تا 2 بعد از ظهر)، در معرض آفتاب بودن برای مدت طولانی، فعالیت بدنی شدید در فضای باز در روزهای گرم، عدم دریافت آب و مایعات کافی، عدم استفاده از تجهیزات مانند: کرم ضد آفتاب، لباسهای مناسب، یعنی لباسهای با الیاف طبیعی، گشاد با پوشش بالای تمام قسمتهای بدن، کلاه نقاب دار که سر را بپوشاند، عینک آفتابی و البته محیط خنک است.

علائم گرمازدگی کودکان و دانش آموزان

علائم شناسایی گرمازدگی کودکان و دانش آموزان چندان دشوار نیست. گرمازدگی در کودکان می تواند علائم اولیه مانند: گیجی، تغییر وضعیت ذهنی، گفتار نامفهوم، از دست دادن هوشیاری (کما)، پوست گرم و خشک، تعریق زیاد از حد بدن، تشنج، حرارت بالای بدن، تهوع و استفراغ، سرگیجه و سردرد را ایجاد کند. این افراد ممکن است علائمی مانند توهم و گیجی را تجربه کنند. کودکان ممکن است بیهوش شوند یا تشنج یا کما را تجربه کنند. توجه: بیش از 50% کودکانی که مبتلا به گرمازدگی هستند عرق نمی‌کنند. درمان اورژانسی برای کودکان مبتلا به گرمازدگی ضروری است.

در نوع خفیف ممکن است دانه های به شکل جوش روی پوست ظاهر شود که بیشتر در اثر تابش مستقیم آفتاب تند بر پوست یا ماندن عرق روی پوست برای مدت طولانی است. واژه عرق سوز برای این مورد به کار می رود.

پیشگیری از گرمازدگی کودکان

عبارت طلائی "پیشگیری مهمتر از درمان است." در این مورد نیز موثر است. والدین و مربیان باید کودکان را کنترل کنند. بهترین راه حل آگاهی دادن است. درباره گرمازدگی، علائم آن، پیشگیری و درمان غیرتخصصی آن با دانش آموزان صحبت کنید. دانش آموزان در تعطیلات تابستان نیاز به تجدید قوا، تفریح و تخلیه انرژی دارند. باید موقعیت های سالمی را برای آنها فراهم کرد. شاید بتوان گفت بهترین راه حل شرکت دادن او در یک پانسیون تابستانی است. جای امن، شاد، بی خطر و سالم.

در کلاسهای تابستانی و پانسیون مربیان و مراقبان آموزش‌های لازم را برای مقابله با انواع مشکلات احتمالی دیده اند و می دانند چگونه از بروز گرمازدگی در کودکان، نوجوانان و دانش آموزان پیشگیری کرده و در صورت مواجهه با آن چه کنند. آنها دوره کمکهای اولیه را گذرانده و تجربه و آگاهی لازم را دارند.

اگر بزرگسالان همراه با کودک هستند او را تشویق یا حتی مجبور به نوشیدن آب زیاد کنند. هشدارهای لازم درباره دوری از تابش مستقیم آفتاب، استفاده از تجهیزات مناسب در پوشش، نبودن در کوچه و فضای باز در زمان اوج تابش خورشید (10 صبح تا 3 بعد از ظهر)، ماندن در سایه، استفاده از ضد آفتاب، کلاه، عینک آفتابی و غیره را به یادآوری کنند.

درمان گرمازدگی کودکان

در درمان گرمازدگی لازم است که مشخص شود شخص درمانگر متخصص امور پزشکی است یا خیر. اگر متخصص امور پزشکی در دسترس است اوضاع را به او بسپارید. ولی اگر متخصص در دسترس نبود مراحل زیر را انجام دهید:

اولین شخص مسئول را پیدا کنید و موضوع را به او اطلاع دهید. با اورژانس 115 تماس بگیرید. تا رسیدن اورژانس کنار دانش آموز بمانید. اگر امکان دارد دانش آموز گرمازده را به سایه منتقل کرده و اگر سایه در نزدیکی نیست، برای بدن- خصوصاً قسمت سر- سایه درست کنید. لباس بیرونی را از تن او خارج کنید. کودک گرمازده یا دانش آموز گرمازده را سریعا خنک کنید. برای خنک کردن می توانید از آب سرد، حمام یخ، خیس کردن پوست، خیس کردن پارچه با آب سرد و قرار دادن آن روی بدن، خیس کردن لباس، کمپرس یخ و غیره استفاده کنید. با استفاده از یک تکه مقوا یا لباس و حرکت دادن آن به شکل بادبزن جریان هوا در اطراف شخص گرمازده بوجود آورید. پارچه‌های مرطوب سرد یا یخ را روی سر، گردن، زیر بغل و کشاله ران قرار دهید.

سخن آخر:

دانش آموزان نسبت به سلامت خود بی توجه و ناآگاه هستند. باید از آنها مراقبت شود. در فصل تابستان که دانش آموزان وقت بیشتری برای بازی و والدین نظارت کمتری بر آنها دارند باید بیشتر مراقب آنها بود. گرمازدگی کودکان یکی از شایعترین معضلاتی است که گریبان دانش آموزان را گرفته و می تواند عواقب وخیمی برای سلامت آنها داشته باشد.

ثبت نام دانش آموز در پانسیون های تابستانی یکی از بهترین راه حل‌ها برای کم کردن خطر گرمازدگی کودکان و دانش آموزان است. آگاهی دادن دانش آموز به موضوع گرمازدگی ضروری است. شبکه اجتماعی مدرسه کلوب ده ها مقاله و تاپیک درباره موضوعات مختلف در دسترس دانش آموزان و والدین قرار داده است که سطح دانش عمومی را بالا می برد. توصیه می شود تاپیک پانسیون های تهران / پانسیون تابستانی کودکان را حتما مطالعه فرمایید تا با بهترین پانسیون های تهران آشنا شوید.

از دیگر مقالات مفیدی که می توان در این رابطه استفاده کرد عبارتند از:

• چگونه یک تابستان به یاد ماندنی برای دانش آموزان بسازیم؟

• کودکان در برابر اشعه ماوراء بنفش

• بهترین استفاده از تعطیلی تابستان

مدرسه کلوب برای شما و با شما برای زندگی بهتر.