۳٫۹m
۱۵٫۹m
مقدمه
در این مقاله تاثیر محیط آموزشی بر سلامت روانی دانش آموزان دبیرستانها بررسی می شود. ابتدا تعریفی از محیط آموزشی و اینکه منظور از محیط آموزشی چیست ارائه کرده و سپس سلامت روانی را تعریف کرده و خواهیم دید شخصی که سلامت روان دارد چگونه شخصی است. سپس بهترین دبیرستانهای پسرانه منطقه 5 را معرفی کرده و خواهیم دید این دبیرستانها برای سلامت روان دانش آموزان خود چگونه عمل کرده اند.
محیط آموزشی آرمانی یک دبیرستان
محیط آموزشی تمامی امکانات و خدمات و فضای است که یک موسسه یا مدرسه دارا است. این امکانات شامل: ساختمان، برنامه ریزی، روش تدریس، وسائل ورزشی، معلمان، ارزشهای اخلاقی-معنوی- محیط زیستی، بوفه، تیم مشاوره، تجهیزات دیجیتال یا تخته سیاه، ارتباط با والدین، کلاسهای فوق برنامه، و در یک کلامه همه آنچیزی باشد که مربوط به مدرسه است. بنابراین عبارت محیط آموزشی باید بسیار فراتر از ساختمان و کلاس و زمین بازی یک دبیرستان انگاشته شود.
محیط آموزشی به حدی مهم است که قسمت اعظم هویت دانش آموز در این محیط ساخته می شود. یک دبیرستان با محیط آموزشی ایده آل باعث رشد تحصیل‌ی، رفاه عاطفی و توسعه اجتماعی دانش آموزان خود می شود.
یک محیط آموزشی ایده آل چندین فاکتور را داراست که در ذیل می بینید:
- از تمام جهات پشتیبان و مراقب است:
یک دبیرستان وقتی می تواند محیط آموزشی آیده‌آلی برای رشد و ارتقاء شخصی، اجتماعی و تحصیل‌ی دانش آموزان خود شود که همه دانش آموزان این احساس را داشته باشند که با تمام تفاوتهایشان با دیگران برابر هستند. احترام به تنوع و تکثر جزء لاینفک ارزشهای یک محیط آموزشی ایده آل است.
یک محیط آموزشی آیده آل علاوه بر پایبندی به ارزشهای اخلاقی از نظر فیزیکی و عاطفی نیز خود را مسئول دانش آموزانش می داند. محیط داخل دبیرستان از نظر مسائل ایمنی مانند ایمن سازی پنجره ها، پله ها، امور آتش نشانی و غیره و هم از نظر مسائل ایمنی انسانی مانند: قلدری و روابط بین دانش آموزان با یکدیگر و هم از نظر ایمنی عاطفی مانند ارتباطات بین کارکنان با یکدیگر، کارکنان با دانش آموزان، کارکنان با والدین تحت کنترل است و شفاف و مثبت است.
- دارای معلمان با تجربه و با انگیزه است:
دبیرستانی که یک محیط آموزشی آیده آل دارد توجه ویژه ای به موضوع "معلمان" خود می کند. مدیر یا موسس چنین دبیرستانی با آموزش و اطلاعرسانی به معلمان خود این انتظار را بوجود می آورد که نحوء برخورد با دانش آموز، همکاران و اولیاء چگونه باشد. ظاهر معلم بعنوان الگوی محبوب دانش آموز باید پسندیده و احترام برانگیز باشد. مدرسه در حد توان باید در رفع مشکلات معلم خود بکوشد تا معلم بتاند با تمرکز و انگیزه به کار آموزش بپردازد. با برگزاری کلاسهای بازآموزی و توسعه حرفه ای مستمر برای معلمان به منظور آشنا کردن آنها با به روز ترین شیوه ها و تجهیزات آموزش به موضوع آموزش ارزش مضاعف بدهد. معلمان باید مروج تفکر انتقادی، خلاقیت و عشق به یادگیری در دانش آموزان باشند.
- یادگیری دانش آموز محوری را ترویج کند.
دبیرستانی که یک محیط آموزشی ایده‌آل دارد، بی تردید روش های دانش آموز محوری را در پیش می گیرد. روشهای مانند: آموزش پروژه محور، پژوهش محور، آموزش معکوس، روشهای ترکیبی و غیره. در چنین محیط آموزشی برنامه درسی متناسب با نیازها، استعداد و توانایی های یادگیری دانش آموزان طرح ریزی می شود. دبیرستانی که بر اساس دانش آموز محوری اداره شود بی تردید فرصتها، امکانات و تجهیزات چنین روشهای را فراهم می کند. آزمایشگاه ها، پروژه ها، دوره های کارآموزی، کارگاه های عملی و کتابخانه از متداولترین و معمولیترین مکانهایی هستند که یک محیط آموزشی در مقطع دبیرستان باید داشته باشند.
در دبیرستانی با محیط آموزشی ایده‌آل بر پرورش تفکر انتقادی، حل مسئله و کاربرد در دنیای واقعی تمرکز می شود.
- توازن بین برنامه های آموزش رسمی و فوق برنامه
یک دبیرستان با محیط آمزوشی ایده‌آل توازنی بین کلاسهای فوق برنامه و آموزش دروس رسمی خود ایجاد می کند و اجازه نمی دهد که یکی از این دو مورد به نفع دیگری ضایع شود. ورزشی، هنر، فرهنگ، آزمونها و دروس رسمی در جای خود و در زمان خود اجرا می شوند. دانش آموزان فرصت به نمایش گذاردن استعدادها و علائق خود را دارند و بر کارگروهی، رهبری و ابراز وجود دانش آموزان تاکید می شود.
- فراهم کردن امکانات مدرن و مجهز.
فضای آموزشی ایده‌آل در یک دبیرستان دارای کلاس های درس مجهز به فناوری برای تقویت یادگیری، مانند: تبلت هوشمند، پروژکتور، لپ تاپ و غیره است. چنین دبیرستانی امکانات و دانش لازم برای برگزاری کلاسهای آنلاین داخلی و خارجی را دارد. آزمایشگاه‌های علمی، کتابخانه‌ها، استودیوهای هنری و امکانات ورزشی که پرسشگری و پژوهش را تقویت کند در چنین دبیرستانی مهیا می شود. مکانهای که به دانش آموزان امکان نشستهای غیررسمی و دوستانه را بدهد و محیطی برای آرامش، گفتگو و همکاری باشد را در خود دارد.
- تمرکز بر رشد عاطفی اجتماعی
دبیرستانی که محیط آموزشی ایده‌آلی دارد حتما برنامه ای برای رشد عاطفی و اجتماعی دانش آموزان خود تدارک می بیند. حضور تیم مشاوران و متخصصان بهداشت روان برای حمایت از رفاه دانش آموزان مسجل است. آموزش مهارت های زندگی مانند: مدیریت زمان، کنترل هیجانات، هوش هیجانی، حل مساله، سواد مالی، سواد عاطفی و غیره جدی گرفته می شود. شیوه های مراقبت از خود مانند: مدیریت استرس، تشویق ذهن آگاهی و زیست بهینه آموزش داده میشود.
- رابطه پویا و مثبت با خانواده و جامعه دارد.
دبیرستانی که محیط آموزشی ایده‌آل دارد رابطه بسیار خوبی با والدین دانش آموزان برقرار می کند. کانالهای ارتباطی را برای گرفتن و دادن بازخورد باز می کند و به والدین اجازه ابراز نظر میدهد. دانش آموزان را به طرق مختلف با جامعه خارج از مدرسه ارتباط می دهد، این ارتباط می تواند از طریق مشارکت در برنامه های خیریه، شرکت در جشنواره ها، مسابقات و رویدادهای هنری باشد یا می تواند مستقیما خود برنامه ای به شکل نمایشگاه یا فروشگاههای تولیدات دانش آموزی باشد.
- از دانش آموزان خود در زمینه های مختلف حمایت می کند.
دانش آموزانی که نیازهای خاص دارند یا در زمینه های مختلفی مانند: ورزشی، هنری، علمی و غیره استعداد دارند از نظر امکانات یا مسائل مالی حمایت می کند. این حمایت می تواند دادن هزینه های یک دوره برای یک دانش آموز مستعد در خارج از مدرسه یا تهیه وسائل کمک آموزشی یا درمانی برای یک دانش آموز نیاز مند باشد.
با ادغام این عناصر، یک دبیرستان می تواند محیط آموزشی ایده‌آلی را به وجود آورد که دانش آموزان در آن احساس انگیزه، احترام، حمایت و آمادگی برای زندگی فراتر از کلاس درس داشته باشند.
سلامت روان در یک دانش آموز چه نشانه های دارد؟
تا به اینجا، درباره محیط آموزشی و شرایط و ویژگی های آن سخن بسیار گفته شد. حال به مقوله مهم دیگر این موضوع یعنی "چیستی سلامت روان" می پردازیم. سلامت روان یعنی چه و دانش آموزی که از سلامت روان برخوردار است چه ویژگی های دارد؟
نشانه های سلامت روانی در دانش آموز نشان دهنده بهزیستی عاطفی، اجتماعی و تحصیل‌ی آنهاست. این شاخص ها توانایی دانش آموز را برای رویارویی با چالش ها، ایجاد روابط مثبت و حفظ احساس شادی و تعادل نشان می دهد.
در اینجا به نشانه های مهمی که حاکی از سلامت روان یک دانش آموز است اشاره می کنیم:
- دارای ثبات عاطفی و دیدگاه مثبت
دانش آموزی که از سلامت روان برخوردار است دارای ثبات عاطفی و دیدگاه مثبت نسبت به خود، آینده و جامعه است. آنها می توانند عواطف خود را کنترل کنند و احساساتی مانند خشم، غم و اندوه یا اضطراب را به طور موثر مدیریت کنند. چنین دانش آموزانی با خوش بینی و نگرش مثبتی که در کلام و رفتار آنها مشخص است درباره امید به آینده و زندگی سخن می گویند. تاب آوری در این دانش آموزان بالاست و با اینکه شکست می خورند ولی از شکست و ناکامی عبور کرده و با نگاه تجربه به این شکستها نگاه می کنند.
- دارای روابط اجتماعی سالم هستند.
دانش آموزانی که از سلامت روان برخوردارند درای روابط دوستانه معنادار هستند و با حفظ حدود و مرزها روابط سالمی را با همسالان و خانواده حفظ می کنند. نسبت به هم نوع خود همدلی نشان می دهند و توانایی درک و مراقبت از احساسات دیگران را دارند. این دانش آموزان در برخورد با تعارضات و اختلافات رفتار محترمانه نشان داده و مشکلات را با احترام و موثر مدیریت می کنند.
- در امور تحصیل‌ی جدی هستند و مشارکت فعال دارند.
دانش آموزانی که از سلامت روان برخوردارند نسبت به یادگیری تمرکز و انگیزه دارند و تکالیف مدرسه را با میل و رغبت انجام می دهند. نسبت به حل مساله درس با اعتماد به نفس و پشتکار عمل کرده و با جدیت چالشهای تحصیل‌ی را پشت سر می گذارند. نسبت به روند درس و آموزش عملکرد ثابتی دارند و اینگونه نیست که گاه و بیگاه یا شب های قبل از امتحان بر دروس خود متمرکز شوند.
- توانایی مدیریت استرس و اضطراب خود را دارند.
دانش آموزی که از سلامت روان برخوردار است توانایی انطباق پذیری با ناملایمات را دارد و می تواند چالش ها و تغییرات زندگی را بدون اینکه خود را قربانی کند یا در مشکلات غرق شود مدیریت کند. انها در حین درگیری با چالشها مراقبت از خود را فراموش نکرده و امور خودمراقبتی و استفاده از زمان حال را در نظر می گیرند و در اوج گرفتاریها رفتارهایی مانند: ورزش، تفریح، تمدد اعصاب، سرگرمی و غیره را انجام می دهند. درخواست کمک یکی از مشخصه های افرادی است که از سلامت روان برخوردارند. در صورت نیاز یا ناتوانی در حل مشکل از درخواست کمک و مشورت ابائی ندارند.
- رفتار مسئولانه و سالم از خود نشان می دهند.
دانش آموزی که از سلامت روان برخوردار است مسئول و پاسخگوی اعمال و رفتار خود است. انتخابهای می کند که با رفاه و اهداف بلندمدت او همخوانی دارد. بر هیجانات خود و شرایط کنترل دارد. مسئولیت اعمال و تصمیمات خود را بر عهده می گیرد.
- سلامت خود را در سلامت اطرافیان می بینند.
دانش آموزی که از سلامت روان برخوردار است به دنبال ناسالم کردن محیط یا افراد دیگر نیست. یک فرد سالم به سلامت دیگران کمک می کند.
- برایشان سلامت جسم به موازات سلامت روان اهمیت دارد.
شخصی که از سلامت روان برخوردار است به سلامت جسمی خود اهمیت می دهد. خواب کافی، عادات غذایی و فعالیت بدنی منظم جزء روتینهای زندگی یک فرد با سلامت روان خوب است. از نظر خلق و خویی با نشاط و با انرژی است و دچار بیماریهای مانند: بیماریهای معده و سردرد نیست.
- نسبت به خود اعتماد به نفس و خودآگاهی دارد.
افرادی که از سلامت روان برخوردارند نقاط ضعف و وقت خود را می شناسند. محدودیت ها و ظرفیتهای خود را می شناسند و بدون اتکای بیش از حد به دیگران ولی با مشورت دست به انتخاب می زنند.
حال که با سلامت روان آشنا شدیم شاید بههتر باشد با علائم ضعف یا کمبود سلامت روان نیز آشنا شویم. افرادی که دچار ضعف سلامت روان هستند به شدت نواسانات خلقی از خود نشان داده، تحریک پذیر هستند و اغلب غمگین به نظر می رسند. از جمع کناره گیری می کنند و در فعالیتهای گروهی و خانوادگی کمتر شرکت می کنند (ضروری است که به نوع خانواده و جمع دقت شود، گاهی این خانواده و جمع است که خود مشکل دار، مشکل ساز و بیمار است). این افراد عملکرد تحصیل‌ی مناسب ندارند و اغلب بی انگیزه هستند. مشکلات مربوط به بیخوابی، خستگی مفرط یا شکایات درباره بیماری های جسمی مانند سردرد و درد دستگاه گوارشی دارند. رفتارهای خود ویرانگر و خطرزا از خود نشان می دهند.
در صورتی که فرزند دبستانی دارید یا به این مقوله در دبستان ها هم علاقمندید میتوانید مقاله ی "سلامت روان؛ سنگ بنای موفقیت دانش‌آموزان در دبستان‌های پسرانه" را مطالعه کنید.
سلامت روان در بهترین دبیرستانهای پسرانه منطقه 5
بهترین دبیرستانهای پسرانه منطقه 5، دبیرستانهایی هستند که از نظر درسی بهترین روش تدریس، از نظر نشاط و سلامت دانش آموزان بهترین عملکرد و از نظر امکانات و خدمات بهترین برنامه و تجهیزات را فراهم کرده اند. اسامی بهترین دبیرستانهای پسرانه منطقه 5 و عملکرد آنها برای سلامت روان دانش آموزان را در ذیل ملاحظه می کنید:
- دبیرستان پسرانه غیردولتی علامه طباطبائی واحد آبشناسان
- دبیرستان پسرانه غیردولتی علامه طباطبائی واحد ادونس
- دبیرستان پسرانه غیردولتی بهان
- دبیرستان پسرانه سمپاد علامه حلی
- دبیرستان پسرانه غیردولتی سلام همت
- دبیرستان پسرانه غیردولتی سلام صادقیه
- دبیرستان پسرانه غیردولتی علامه امینی
- دبیرستان پسرانه غیردولتی علوی
دبیرستانهایی که در بالا نام برده شده اند از زاویه ی سلامت روان بعنوان بهترین دبیرستانهای پسرانه منطقه 5 شناخته می شوند. این دبیرستانها ممکن است در اهداف، تجهیزات، برنامه ریزی، امکانات و البته شهریه تفاوتهایی با هم داشته باشند ولی در امور بسیار مهمی مشترکات زیادی با هم دارند. مهمترین مشترکات این دبیرستانها مربوط به اهمیتی است که به دانش آموزان خود می دهند. در کنار امور تحصیل‌ی، موفقیت در کنکور و آموزش دروس رسمی و مصوب در این دبیرستانها رشد روانی، جسمی، اجتماعی و تحصیل‌ی هماهنگ است. ارتباط با والدین بسیار قوی است. تمامی این دبیرستانها از نظر کلاسهای فوق برنامه و ایجاد نشاط و شادابی برنامه های جدی و متنوعی دارند.
همه دبیرستانهای پسرانه ای که در بالا نام برده شده اند، جزء مدارس برونگرا هستند. هم آموزشهای خارج از دروس رسمی بسیار قوی دارند و هم در سطح استانی، کشوری و حتی بین المللی مشارکتهای فعال و پویا دارند و از در معرض دید و قضاوت قرار گرفتن هراسی ندارند. از روشهای تدریس دانش آموز محور استفاده می کنند. تجهیزات و امکانات به روز دارند و مهمتر از همه تمامی دبیرستانهای فوق الذکر تیم مشاوره بسیار کارآمد برای حل مشکلات دانش آموزان خود دارند. مثلت دانش آموز- والدین- مدرسه بسیار جدی است. برنامه های جامعی برای سلامت روان دانش آموزان خود دارند که شامل : شناسائی نقاط ضعف و قوت دانش آموزان، رویکرد شخصی سازی آموزش برای هر دانش آموز با توجه به استعداد و توانایی آنها، رفع مشکلات دانش آموزان با آموزشهای مستمر به والدین در قالب دوره های فرزندپروری از طرف انجمن اولیاء و مربیان، برنامه های تفریحی، ورزشی و علمی برای شاداب نگهداشتن دانش آموزان، مشاوره به والدین و دانش آموزان، رصد کردن مسائل دانش آموزان و ده ها برنامه دیگر که موجب عزت نفس و اعتماد به نفس و سلامت روان دانش آموزان می شود را پیاده کرده اند تا امروز به جای رسیده اند که بالاترین نرخ قبولی دانشگاه را به نام خود ثبت کرده اند.
این دبیرستانها می توانند به درستی ادعا کنند که به اهداف خود رسیده اند.
جمع بندی نهایی
سلامت روان دانش آموزان دبیرستانی سنگ بنای رفاه کلی و موفقیت آینده آنهاست. وضعیت ذهنی مثبت دانش آموزان را قادر می سازد تا چالش های تحصیل‌ی را پشت سر بگذارند، روابط معناداری ایجاد کنند و در مواجهه با ناملایمات انعطاف پذیری خود را توسعه دهند. از آنجایی که آنها با فشارهای دوران نوجوانی، امتحانات و انتظارات اجتماعی روبرو هستند، اولویت دادن به سلامت روانی آنها بیش از هر زمان دیگری حیاتی می شود.
مدارس، خانواده‌ها و جوامع باید برای ایجاد محیط‌های حمایتی که نیازهای عاطفی، اجتماعی و روانی دانش‌آموزان را پرورش میدهد، همکاری کنند. این شامل تقویت ارتباطات شفاف، دسترسی به منابع سلامت روان و ترویج شیوه‌هایی مانند ذهن آگاهی، مدیریت استرس و مراقبت از خود است. با انجام این کار، ما دانش آموزان را نه تنها برای موفقیت تحصیل‌ی، بلکه برای تبدیل شدن به افرادی با اعتماد به نفس، توانا و دلسوز که می توانند در همه جنبه های زندگی پیشرفت کنند، مجهز می کنیم.
سرمایه گذاری برای سلامت روان دانش آموزان دبیرستانی فقط یک الزام اخلاقی نیست. این پایه ای برای ساختن جامعه ای سالم تر و انعطاف پذیرتر است.
حضور در این 8 دبیرستان برای منطقه ای با جمعیت چند صد هزار نفری ممکن نیست. باید به سه نکته درباره این دبیرستانها معترف بود: شهریه این دبیرستان ها بعضا بالا است و بسیاری از خانواده ها توانایی پرداخت این شهریه ها را ندارند. از سوئی دیگر، حتی با حل موضوع شهریه، برنامه درسی و فعالیت این دبیرستانها بسیار فشرده است و تعداد زیادی از دانش آموزان توانایی تحمل چنین آموزشهای را ندارند. از سوئی دیگر بسیاری از خانواده ها از نظر فرهنگی و ارزشی مدارس خاص خود را ترجیح می دهند. دبیرستانهای خوب و مناسب در منطقه 5 کم نیست و خانواده ها می توانند با مراجعه به لیست دبیرستانهای پسرانه غیردولتی منطقه 5 مناسبترین دبیرستان را برای فرزند خود بیابند.
