آثار منفی استفاده مداوم از موبایل، تبلت و رایانه(کامپیوتر) برای کودکان و نوجوانان

مقدمه: در این مقاله نگاهی به تاثیرات استفاده مداوم و طولانی مدت از کامپیوتر، موبایل و تبلت برای اینترنت و بازی های کامپیوتری بر سلامت کودکان و نوجوانان خواهیم داشت. هدف ما پاسخ دادن به این سوالات است: وسایل الکترونیکی دارای صفحه نمایش مثل کامپیوتر و موبایل چه تاثیراتی بر سلامت روحی و جسمی کودکان می گذارد؟ چگونه از بروز آنها پیشگیری کنیم؟ و در صورت بروز این مشکلات چه اقداماتی لازم است؟

با توجه به ورود کامپیوتر و موبایل به شکل بسیار جدی به حیطه آموزش و توفیق روش های مدرنی مانند "آموزش آنلاین" و مدارس هوشمند ضرورت استفاده از موبایل و تبلت بسیار حیاتی شده است و کودکان زمان بیشتری را با این نوع ابزارها صرف می کنند.

با توجه به فراگیر شدن روزافزون تلفن های هوشمند و استقبال بیش از حد کودکان و نوجوانان به آن، باید آن را بهتر بشناسیم و ببینیم چه فواید و مضراتی برای ما و کودکان ما دارد. به همین دلیل وب سایت مدرسه کلوب مباحثی را در ارتباط با سلامت کودکان شروع کرده است. با ما همراه باشید.

سلامت کودکان و کامپیوتر

در عصری زندگی می کنیم که تلفن های هوشمند و صنعت همراه آن، منظور صنعت دیجیتال و فضای مجازی، تمام ابعاد زندگی را درنوردیده است. تصور زندگی بدون این صنعت برای بزرگسالان دشوار و برای نسل جدید غیر ممکن شده است. گفته شده که پلتفرم های اینترنتی مثل فیس بوک و اینستاگرام ما را بهتر از اعضای خانواده می شناسند. تقریبا همه افرادی که در جامعه فعال هستند با تلفن هوشمند و فضای مجازی سرو کار دارند و مدت زمانی از روز را با آن می گذرانند. این داستان بزرگسالان است. کودکان و نوجوانانی که هنوز بطور کامل وارد اجتماع نشده و در خانه یا مدرسه هستند تقریبا تمام مدت بیداری خود را در کنار لبتاب، موبایل و تبلت های خود سپری می کنند. و حتی دانش آموزان مدت زمان زیادی از وقت خود را در مدرسه، مخصوصا مدارس هوشمند، با کامپیوتر می گذرانند.

انواع تاثیرات استفاده از کامپیوتر بر کودکان و نوجوانان:

جهان اینترنت به نوعی تمامی نیازهای اطلاعاتی بشر، از چگونه واکس زدن کفش تا آخرین دستاوردهای علم نجوم، را در اختیار بشر قرار می دهد. ولی آیا این تمام زندگی است؟ در عرصه علم جامعه شناسی چنین به نظر می رسد که کودکان و نوجوانانی که تجربیات نسل پدران و مادران خود از زندگی را ندارند در حال فراموشی ارتباطات سنتی و فرهنگ رایج بر آن بوده و در حال تولید یک فرهنگ اجتماعی دیجیتال هستند. در این مقاله سعی می کنیم به اثرات استفاده از ابزارهای دیجیتال و بخصوص تلفن های هوشمند و دیگر گجت های الکترونیکی بر زندگی فردی کودک و نوجوان بپردازیم. این تاثیرات در دو مولفه قابل بررسی هستند:

1- تاثیرات جسمی

2- تاثیرات روحی و روانی

آسیب های جسمی در اثر استفاده بیش از حد از کامپیوتر

استفاده از کامپیوتر، لب تاب، تبلت، موبایل و کنسول های بازی به مدت طولانی باعث آسیب هایی به اعضای مختلف بدن می شود. در زیر نگاهی به آنها خواهیم داشت:

• دست

هر یک از بخش های دست ، از انگشت تا شانه، به نوعی درگیر آسیبهای ناشی از تداوم استفاده از موبایل هستند. کم تحرکی و تکرار حرکت انگشت شصت یا اشاره به مدت طولانی باعث خستگی انگشتان و فرسایش مفاصل آن می شود. در صورت تداوم این کار التهاب و درد مفاصل انگشتها و دردناک شدن ماهیچه ها از عوارض حتمی است. برای جلوگیری از این آسیب ها باید مدت زمان کار با این وسایل را کم کرد و در بین بازی یا کار برای مدت کوتاهی فاصله انداخت و به کار دیگری که نیاز به حرکت های متفاوت انگشتان باشد پرداخت. توقف کار با موبایل و یا موس و ماساژ ملایم انگشتان و انجام ورزش های مربوط به انگشت می تواند بسیار مفید باشد.

مچ دست از حساس ترین اعضا بدن است که بیشترین آسیب را در استفاده از موبایل و کامپیوتر می بیند. "تنگی تونل کارپل" یکی از شایع ترین عوارض استفاده بلند مدت از موبایل و موس است. بهترین راه حل این است که به کودک خود ابتدا آگاهی های لازم را درباره استفاده به اندازه از وسایل دیجیتال بدهید و علائم بیماری ها و دلیل بیماری را به او بگوید و از او بخواهید در صورت احساس علائم این مشکلات بلافاصله موضوع را به شما اطلاع دهند و از سویی محدودیت زمانی استفاده از موبایل و دیگر گجت های الکترونیکی را با جدیت اعمال کنید و پیگیری کنید.

آرنج و شانه نیز به نوعی در معرض آسیب هستند. سعی کنید با مطالعه سایت های معتبر اطلاعات لازم درباره پیشگیری از این آسیبها و راه های درمان و بویژه ورزش های مربوط به هر عضو را بخوانید و این آگاهی را به فرزند خود منتقل کنید.

• گردن

به یاد داشته باشید که وزن سر در کودکان بین 2 تا 3.5 کیلوگرم می باشد. خم شدن سر به مدت زیاد باعث فشار زیاد به مهره های گردن شده و باعث گردن درد و درد در ناحیه شانه و کتف می شود. با قرار دادن یک پایه در زیر مانیتور آن را بالا آورده طوری که خط بالای مانیتور در امتداد چشم کودک تان باشد. سر کودک نباید به طرف بالا یا پایین متمایل باشد. استفاده زیاد از تبلت و موبایل این بیماری را تسریع و تشدید می کند. استفاده از بالش های طبی با طراحی ارگونومیگ و پایه های نگهدارنده موبایل نیز می تواند بسیار مفید باشد.

• چشم

همه ما در زمان کار کردن به صفحه نمایش خیره می شویم و پلک زدن را فراموش می کنیم. این امر موجب خشکی چشم شده که در نهایت آسیب های مانند خستگی چشم، سوزش و آب ریزش ناگهانی در چشم، ضعیف شدن چشمها و اگر ادامه داشته باشد باعث آب مروارید می شود. سعی کنید با آگاهی دادن به کودک خود عادت پلک زدن در زمان کار با کامپیوتر را در او نهادینه کنید. قانون 20-20-20 را به او آموزش دهید: بعد از 20 دقیقه کار با موبایل یا سایر گجت ها، به مدت 20 ثانیه به جای که حداقل 20 فوت (610 سانتی متر) دور از چشم است نگاه کند. فاصله مانیتور با چشم را تنظیم کنید. بهترین راه تنظیم فاصله این است که به اندازه طول یک دست بین چشم و مانیتور فاصله باشد. نور مانیتور را تنظیم کرده و آن را مقابل پنجره قرار ندهید.

• کمر و پا

وضعیت صندلی، ارتفاع میز، زاویه بین پشتی و نشیمن صندلی، ارتفاع صندلی و غیره از عوامل مهمی هستند که سلامت کمر را تعیین می کنند. برای رفع این مشکلات سعی کنید از میز و صندلی مناسب با جثه فرزندتان استفاده کنید. صندلی نباید بلند باشد بطوریکه پاهای کودک به زمین نرسد. از زیر پایه استفاده کنید تا کودک پایش را روی آن بگذارد. صندلی باید قابلیت تنظیم ارتفاع، پشتی و دسته را داشته باشد. حتما چرخان باشد و دارای چرخ باشد.

توجه کنید در زمان خرید میز، صندلی درخواست کنید طراحی ارگونومیک را به شما بدهند. علم ارگونومیک علمی است که اشیاء و ابزار را بر اساس آناتومی بدن طراحی می کند.

آسیب های روحی و روانی در اثر استفاده بیش از حد از کامپیوتر

استفاده بیش از حد از موبایل های هوشمند و سایر گجت های دیجیتال آسیب های روحی و روانی فراوانی به کودک ونوجوان وارد می کند. برخی از شایعترین این مشکلات را در ذیل ملاحظه می فرمایید.

o انزواطلبی و جامعه گریزی در کودک و نوجوان

استفاده بیش از حد موبایل و دیگر گجتها باعث می شود که کودک به تنهایی عادت کرده و در جمع احساس راحتی نکند و در بلند مدت قادر به تعاملات اجتماعی نباشد، در عین حال کودک نحوه ی ایجاد ارتباط موثر با همسن های خود را نیاموزد و در دوست یابی دچار مشکل شود و یا نتواند رابطه دوستانه ی خود را با یک تعامل سازنده و دوطرفه مدیریت کند.

o بلوغ زودرس در کودک و نوجوان

بلوغ زودرس از عوارض شایع در بین کودکان و نوجوانانی است که بیش از حد متعارف از فضای مجازی و بازی های دیجیتال استفاده می کنند.

o خشونت طلبی و پرخاشجوی

کودکانی که بیش از اندازه مشغول بازی های کامپیوتری هستند توانای حس مسئله با روشهای منطقی را از دست می دهند و مشکلات خود را با پرخاشجوی و خشونت حل می کنند.

o اضافه وزن و چاقی

کم تحرکی از الزامات کار با گجت های دیجیتال است. این کم تحرکی موجب اضافه وزن و چاق شدن کودک می شود.

o مشکلات مربوط به خواب

کودکان و نوجوانانی که زیاد با موبایل و تبلت وقت می گذرانند به دلیل کار در ساعات نامناسب و طولانی مدت هم از نظر کیفیت و هم کمییت دچار اختلال در خواب می شوند.

o اختلال در عملکرد ساعت بیولوژیکی بدن

استفاده نامناسب و طولانی مدت ازموبایل و به تعویق انداختن امورات روزمره مانند: بیدار شدن، غذا خوردن، استراحت کردن، بازی کردن و خوابیدن خارج از ساعات عرف، موجب اختلال در عملکرد ساعت بیولوژیکی بدن می شود.

o عارضه دیجیتالیزه شدن

در کودکان زیر سن دبستان، استفاده بیش از حد از صفحه نمایش باعث کاهش جدی توجه و تمرکز شده تا جایی که ممکن است به بیش فعال شدن کودک منجر شود، برای جلوگیری از این عارضه پدر و مادر باید ضمن کاهش در معرض بودن کودک، محتوایی که در آن رنگ و نورهای درخشان زیادی با حرکت زیاد دیده می شود را بکلی حذف کنند.

راههای پیشگیری از آسیب های ناشی از استفاده از موبایل و کامپیوتر در کودکان و نوجوانان

طبق گفته " پیشگیری بهتر از درمان است"، بهتر است که با آگاهی دادن به کودک و نوجوان از بروز این آسیبها جلوگیری کرد. با فرزند خود صحبت کنید و عواقب استفاده از کامپیوتر بیش از حد را به او یادآوری کنید. علائم بیماری ها را نیز به او بگویید تا در صورت بروز بتواند تشخیص داده و شما را مطلع کند تا از پیشرفت این نوع عوارض جلوگیری شود و در نهایت با وضع قوانین و جدییت در اجرای آنها از بروز آسیب پیشگیری کنید.

برخی راهکارهای که می تواند فرزند شما را از موبایل و کامپیوتر دور کند در ذیل پیشنهاد می شود:

• ساعات مشخصی از روز را برای بازی یا کار با موبایل، کامپیوتر و حتی تلویزیون مشخص کنید.

بهتر است شرایطی را برای او مشخص کنید مثلا: در صورت انجام تکلیف های مدرسه، مرتب کردن اتاق، کمک کردن در بعضی امورات خانه، و غیره ساعت مشخصی برای استفاده از این گجت ها به او اختصاص می یابد.

• مدت زمان مشخصی را تعیین کنید

با او قرار بگذارید که روزی 1 ساعت یا نیم ساعت (بستگی به سن فرزند شما) بیشتر اجازه استفاده از این ابزارها را ندارد و برای تثبیت این قانون از زنگ ساعت یا زمان سنج استفاده کنید. به محض صدای زنگ قانون را اعمال کنید.

• موبایل را از دسترس همیشگی او دور نگه دارید.

این کار موجب می شود که تسلط بیشتری بر اوضاع داشته باشید و از بیدار مانی او تا دیر وقت جلوگیری کنید.

• با فرزند خود بیشتر وقت بگذرانید و با او بازی کنید.

او را به پارک و مراکز بازی ببرید و او را در کلاس های آموزشی مورد علاقه اش که بیشتر جنبه ی فیزیکی و ورزشی داشته باشد ثبت نام کنید. این اقدامات احتمالا مهمترین اقدام هستند.

• کودک را در انجام کارهای خانه بیشتر مشارکت دهید.

سعی کنید در ساعاتی که تکلیف مدرسه ندارد او را به انجام کارهای سبک بگمارید. مانند همراه کردن او با خود برای خرید یا شرکت دادن او در کارهای سبک خانه

• گسترش روابط خانوادگی

سعی کنید با کودک خود روابط رو در رو بیشتری برنامه ریزی کنید، دیدار منظم با اقوام و دوستان بسیار کمک کننده است.

• تغییر سبک زندگی

با آموزش مهارتهای که نیاز به فعالیت جسمی و خلاقیت دارد سعی کنید او را از موبایل دور کنید. مثلا می توانید فرزند خود را تشویق به یادگیری یک ورزش یا یک هنر یا موسیقی کنید. یا هدفی را برای او مشخص کنید و او را در دستیابی به هدف کمک کنید. مانند: وزن کم کردن، رسیدن به یک سطح از موفقیت تحصیل‌ی و غیره

• بیشتر کردن تعاملات اجتماعی کودک

سعی کنید با ارتباط بیشتر با همسالان، ترتیب دادن مسافرت و هر راهی که می توان انسانها را جایگزین گجت های دیجیتال کرد، نیاز او را به وقت گذراندن با موبایل کاهش دهید.

همانطور که پیشتر گفته شد، شما می توانید مقالات مفیدی در رابطه با مشکلاتی که ممکن است برای کودک شما پیش بیاید در وب سایت مدرسه کلوب پیدا کنید. توصیه می شود 3 مقاله:

o مخالفت جویی

o گوشه گیری

o اختلال در رفتارهای جامعه پسند کودک و نوجوان

را حتما مطالعه فرمایید.