فقط یک هفته تا اول مهر؛ قرار است شادی بچه‌ها را با درس و مدرسه عوض کنیم؟

همین الان، در همین روزها، توی خیلی از خانه‌ها یک صحنه‌ی تقریباً مشترک در حال تکرار است. بچه هنوز با همان انرژی تابستانی زندگی می‌کند؛ بیدار می‌شود، صبحانه‌اش را دیر می‌خورد، تا ظهر یا حتی عصر با دوستانش روی Roblox است یا کنترل کنسول دستش است، و شب هم دیر می‌خوابد چون فردا خبری از زنگ ساعت هفت نیست. و شما، به‌عنوان والد، هر روز که تقویم را نگاه می‌کنید، یک عدد کوچک‌تر می‌بینید: شش روز مانده، پنج روز مانده، چهار روز مانده تا مدرسه.

این‌جا دقیقاً همان نقطه‌ای است که خیلی از والدین دنبال یک راه درست برای آماده شدن برای اول مهر می‌گردند، بدون این‌که حال خوب بچه‌شان را خراب کنند. مسئله این نیست که بازی را از زندگی بچه حذف کنیم تا او آماده مدرسه شود؛ مسئله این است که در همین یک هفته باقی‌مانده، کمک کنیم بازی جای درست خودش را در زندگی او پیدا کند؛ نه اینکه کل زندگی‌اش را پر کند، و نه اینکه یک‌شبه از آن محروم شود.

خیلی از والدین، درست همین روزهای آخر تابستان، یک تصمیم ناگهانی می‌گیرند: از فردا موبایل کمتر، کنسول ممنوع، دوستان کمتر، بیرون رفتن کمتر، کلاس بیشتر، تکلیف بیشتر، و انتظار تمرکز کامل. انگار با یک کلید، باید کودک تابستان را خاموش کرد و کودک مدرسه را روشن.

مشکل این روش این است که کودک هنوز ذهنش در تابستان است. وقتی همه‌ی این‌ها را یک‌شبه از او می‌گیریم، چیزی که می‌گیرد نه نظم، بلکه مقاومت است. لجبازی سر گوشی، بی‌حوصلگی سر تکلیف، و یک حس ناعادلانه بودن که خودش را در غر زدن‌های روزانه نشان می‌دهد.

قبل از اینکه سراغ راهکار برویم، یک نکته مهم را باید در نظر گرفت: بچه‌ای که قرار است پس‌فردا وارد کلاس چهارم، پنجم یا ششم دبستان شود، با یک تابستان یکسان به مهر نرسیده است.

هیچ‌کدام از این وضعیت‌ها بد نیست. اما نسخه‌ی بازگشت به مدرسه هم نمی‌تواند برای همه یکسان باشد. بچه‌ای که کل تابستان با نظم بوده، فقط نیاز دارد ساعت خوابش کمی جلو بیاید. بچه‌ای که بیشتر وقتش با صفحه‌نمایش گذشته، نیاز دارد کمی آرام‌تر و با صبر بیشتری، دوباره با کتاب، مداد و ساعت مشخص آشنا شود.

بازی موبایلی و کنسولی کودکان، به‌خودی‌خود دشمن درس خواندن نیست. بازی آنلاین، Roblox، بازی‌های کنسولی، و ارتباط با دوستان از طریق بازی، برای خیلی از بچه‌های این سن بخشی واقعی از زندگی اجتماعی و سرگرمی‌شان است. حذف کامل آن، معمولاً نه‌تنها نتیجه‌ی تربیتی نمی‌دهد، بلکه حس انزوا و محرومیت را در کودک تقویت می‌کند، درست در سنی که ارتباط با هم‌سن‌وسال‌ها برایش مهم است.

اما نکته این‌جاست: بازی باید یک جای مشخص در برنامه‌ی روزانه داشته باشد، نه اینکه جای درس، خواب، ورزش یا گفت‌وگوی خانوادگی را بگیرد.

در پایه چهارم دبستان، پایه پنجم دبستان و پایه ششم دبستان، سطح مسئولیت تحصیل‌ی بچه‌ها طبیعتاً بالاتر می‌رود. درس‌ها جدی‌تر، تکالیف بیشتر، و انتظار معلم‌ها از تمرکز و نظم کودک بیشتر می‌شود. این یک واقعیت طبیعی رشد است و جای نگرانی زیادی ندارد.

اما این افزایش مسئولیت، به این معنا نیست که کودک باید تمام وقت بازی، ورزش، استراحت و ارتباط اجتماعی‌اش را فدای درس کند. بچه‌ای که همه‌ی روزش پر از درس و تکلیف است اما خواب کافی، بازی، و زمان آزاد ندارد، معمولاً همان چیزی را از دست می‌دهد که قرار بود با درس خواندن به دست بیاورد: تمرکز و انگیزه.

یکی از بهترین کارهایی که والدین می‌توانند همین یک هفته انجام دهند، این است که به‌جای دعوای روزانه بر سر موبایل و کنسول، یک قرارداد خانوادگی با کودک ببندند؛ روشن، قابل‌فهم، و از قبل توافق‌شده.

وقتی این قرارداد از قبل و با آرامش بسته می‌شود، بخش زیادی از دعواهای روزمره درباره‌ی گوشی و کنسول از بین می‌رود؛ چون دیگر بحث بر سر سلیقه‌ی لحظه‌ای نیست، بر سر چیزی است که هر دو طرف قبلاً پذیرفته‌اند.

این برنامه یک الگوی ثابت نیست؛ فقط نشان می‌دهد که بازی، درس، ورزش و خانواده می‌توانند در کنار هم در یک روز جا بگیرند، بدون این‌که یکی جای دیگری را بگیرد.

همین چند روز باقی‌مانده تا اول مهر، فرصت خوبی است؛ نه برای یک تغییر ناگهانی و سخت‌گیرانه، بلکه برای شروع آرام یک برنامه‌ی متعادل که هم جای بازی را در آن حفظ می‌کند، و هم نظم لازم برای مدرسه را.

نوشته مرضیه مشک‌آبادی و هیئت تحریریه مدرسه‌کلوب